Synagoga w Lewancie

Pierwsza pisemna wzmianka o Żydach w Levain pochodzi z 1713 roku. Jednakże masowe osadnictwo Żydów można datować dopiero na lata 30. XX wieku. W 1840 roku założono pierwszą parafię i szkołę żydowską. Dwa lata później Żydzi z Levain zwrócili się do władz z wnioskiem o wyznaczenie miejsca na swój cmentarz. ; W 1848 roku w Levain mieszkało 100 Żydów. Na przełomie XIX i XX wieku Żydzi stanowili około 15% populacji Levain (w 1880 roku było ich 903). Prawie połowa Żydów zajmowała się handlem, jedną piątą stanowili przemysłowcy i rzemieślnicy, pozostali to znakomici prawnicy, urzędnicy, bankierzy, lekarze, nauczyciele i artyści. ; Smutnym rozdziałem w historii miasta było tzw. ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej podczas II wojny światowej. Po niemieckiej okupacji Węgier (Léva również była częścią Węgier) w 1944 roku, Żydzi z Lévy również zostali zmuszeni do przeniesienia się do getta. Zostali deportowani do koszar, następnie do szkoły żydowskiej i magazynu fabryki tytoniu, gdzie oczekiwali na wagony przewożące ich do Auschwitz lub innych obozów koncentracyjnych. Po wojnie zaledwie trzystu wróciło do domów, wszyscy chorzy. Większość z nich nie miała dokąd pójść i została bez rodziny ani schronienia. Wielu, obawiając się dalszych procesów, wyemigrowało do Izraela, nowo utworzonego państwa żydowskiego, w nadziei na lepszą przyszłość. Ci, którzy pozostali w domu, stopniowo wznowili działalność znacznie zmniejszonej społeczności religijnej. Synagoga to budynek romantyczno-klasycystyczny, zbudowany w 1853 roku. Relikwiarz – Aron ha-Kodes – został umieszczony na wschodniej ścianie zwróconej w stronę Jerozolimy w 1857 roku, a w nim umieszczono zwoje Tory. Obok wybudowano szkołę żydowską. Później stało się oczywiste, że synagoga nie nadąża za rosnącą liczbą wiernych, więc ją powiększono i odnowiono. W 1854 roku szkoła również otrzymała nowy, nowoczesny budynek, a dla Żydów z Lewy wybudowano łaźnię rytualną (mykwę). W tym czasie fasada synagogi miała dwa małe obeliski i wieże z cebulastymi kopułami. Później obeliski zostały usunięte. Fasada była bogato zdobiona płaskorzeźbami, nad którymi umieszczono marmurową płytę z hebrajskim tekstem przykazań Bożych. ; ; Po wojnie synagoga, która była w złym stanie, pełniła swoją funkcję do 1967 roku, kiedy to gmina sprzedała ją państwu. Następnie spotkania odbywały się w domu modlitwy przy ulicy Lakatos, ale ten również został później zburzony. Synagoga służyła jako magazyn mebli do czasu zmiany ustroju, a w 1991 roku stała się własnością miasta, które odnowiło ją w latach 2010-2012 dzięki funduszom UE. ; Obecnie odbywają się tam koncerty, wystawy i inne wydarzenia kulturalne.