Synagoga w Gács

Jeśli skierujemy się z odnowionego centralnego placu Gács w stronę parku zamkowego, a następnie promenadą pod wzgórzem zamkowym, a następnie ulicą, po prawej stronie rzuca się w oczy odnowiony budynek, świecący z daleka na żółto. Budynek, z niezbyt wysoką, zdobioną fasadą, wtapia się w okoliczną zabudowę mieszkalną. Po elementach dekoracyjnych, dwóch wieżyczkach, umieszczonej między nimi otwartej księdze z Dziesięcioma Przykazaniami oraz oknach, na pierwszy rzut oka widać, że niegdyś służył lokalnej, niezbyt licznej społeczności żydowskiej. Dziś, o dziwo, na szczycie widzimy również krzyż. Po II wojnie światowej opuszczony budynek, wykorzystywany do wszystkiego i pielęgnowany jak jego bliźni, szybko niszczał. Jednak budynek, niemal rozpadający się i będący własnością gminy Bánya Biszterce, nie spotkał typowy los: nie został zburzony. Miejscowa parafia luterańska, licząca około 260 osób, kupiła go dla własnych celów na początku tego stulecia. Niemiecki Kościół Ewangelicki pomógł w jego renowacji kwotą prawie 10 tysięcy euro, a samorząd lokalny przekazał 200 tysięcy Sk. Gmina religijna zebrała prawie 1 milion Sk. Kościół został konsekrowany w 2009 roku. ; Przekazanie synagogi odbyło się w wyjątkowo uroczystej scenerii, która została ustanowiona dniem wolnym od pracy i świętem państwowym, a większość żydowskich i nieżydowskich wspólnot religijnych z tego obszaru - w tym Losonc - była reprezentowana w tym dniu. ; Konsekracja kościoła żydowskiego (synagogi) 5 września 1890 roku była świętem Gács. Została zbudowana przez Ede Stickera (1824-1897), ówczesnego właściciela fabryki sukna Gács, który świętował 25. rocznicę swojego ślubu tą uroczystością. Przypisuje mu się wprowadzenie produkcji sukna na Węgry. Zmarł w Budapeszcie 5 czerwca 1897 roku po długiej chorobie. Został pochowany na cmentarzu żydowskim przy ulicy Kerepesi w Budapeszcie. Oprócz delegacji fabryki sukna w Gács, na jego pogrzeb przybył także ksiądz katolicki Zsigmond Miessl. Działkę pod synagogę zapewnił Károly Weisz, prefekt gminy Gács. „Uroczystość była podniosła. Przybysz przybywający do Gács był mile zaskoczony, że mieszkańcy Gács uważali to za święto, wszyscy we wsi byli odświętnie ubrani, sklepy były zamknięte, straż pożarna była w mundurach, dziewczęta w białych sukienkach, dyrektorzy w cylindrach i frakach, podejrzewali już, że wszystko pójdzie tutaj zgodnie z planem” – Losoncz és Vidéke relacjonował wydarzenie. Nógrádi Lapok i Honti Híradó wyróżnili tylko miejscowe Antalné Forgách, podczas gdy Losoncz és Vidéke opublikował znacznie obszerniejszą listę nazwisk. Obie gazety odnotowały, że w wydarzeniu wzięła udział „cała inteligencja z Gács i wielu z okolic Losonc i Gács”. ; Uroczystość poprowadził w języku węgierskim Tóbiás Rosenthal, rabin okręgowy. Kościół otworzył hrabia Antalné Forgách. ; Mieszkanie rabina pierwotnie znajdowało się z tyłu cmentarza, ale z czasem zostało całkowicie zniszczone. ; Cmentarz żydowski został założony przy głównej drodze prowadzącej do Ógács, naprzeciwko cmentarza wiejskiego, który został odrestaurowany przez lokalne władze i którym do dziś się opiekuje. Jest niewielki, a pochówki prawdopodobnie odbywały się tu po raz pierwszy w drugiej połowie XIX wieku. Widoczne są ślady wandalizmu. Skradziono kilka nagrobków.