Zay Samuel

* Komárom, 10 maja 1753 – † Tata, 9 kwietnia 1812 /lekarz, mineralog; ; Rozpoczął naukę w ref. szkole publicznej w swoim rodzinnym mieście. Od 1768 był uczniem ref. kolegium w Debreczynie, podczas gdy był nauczycielem w Karcag od 1771 do 1773, a następnie jego profesorowie wysłali go w podróż zbierającą fundusze do Mátyusföld w 1778. Ukończył studia w Debreczynie w 1781 i był rektorem szkoły Tiszafüred do 1783. W tym czasie zapisał się na wydział medyczny Uniwersytetu w Peszcie i uzyskał doktorat z medycyny w 1788. Osiadł w swoim rodzinnym mieście jako praktykujący lekarz i dołączył również do pracy Komarnieńskiego Towarzystwa Naukowego kierowanego przez Józsefa Péczeliego starszego. Pracował w Kecskemét od 1790 do 1794 roku, następnie przeniósł się do Taty i aż do śmierci pełnił funkcję naczelnego lekarza komitatu Komárom. Oprócz pracy medycznej interesował się również naukami przyrodniczymi, zwłaszcza botaniką, zoologią i mineralogią. Po uzyskaniu dyplomu lekarza planował opublikować trzytomowe dzieło przyrodnicze w języku węgierskim, które omawiałoby mineralogię, botanikę i zoologię. W 1791 roku ukazał się pierwszy tom poświęcony minerałom i skamieniałościom, zatytułowany „Magyar mineralógia”. Dzieło to było trzecim dziełem mineralogicznym w języku węgierskim w serii, a samo słowo „minerał” również zostało wymyślone przez Sámuela Zaya. Ciąg dalszy nastąpił po tym, jak János Földi (1755–1801), lekarz, przyrodnik, językoznawca i autor pierwszej systematycznej zoologii w języku węgierskim opublikowanej w Bratysławie, poprosił Zaya o pozwolenie na napisanie tej serii, a Zay wyraził na to zgodę. Później Földi „odwdzięczył się” za tę hojność, nazywając węgierską mineralogię zwykłym plagiatem i tłumaczeniem wcześniej opublikowanej łacińskiej pracy Mátyása Pillera. Jednakże gruntowne analizy obalają to, a ponadto praca Sámuela Zaya jest co najmniej trzy razy dłuższa od Pillera, więc z tego powodu nie może być uważana za zwykłe tłumaczenie. Oczywiście tłumaczył również, głównie prace medyczne, i znamy transpozycję dzieł Hipokratesa, ale ten rękopis nie został opublikowany z nieznanych przyczyn. Był pierwszym węgierskim lekarzem, który podniósł możliwość wykorzystania transfuzji krwi jako interwencji ratującej życie. ; ; Jego główne prace: ; Węgierska mineralogia, czyli nauka o minerałach, która przedstawia nam w języku węgierskim dotychczas nieodkryte produkty pierwszego świata natury, 1791; Wiejski lekarz ksiądz, czyli poradnik medyczny, dzięki któremu w większości leczy się dolegliwości, które zwykle panują na wsiach: ; Przygotowane przez wydawcę dla księży, chirurgów i inteligentnych gospodarzy wszystkich wyznań, 1810.