Pomnik Taksonyfalva z I wojny światowej

Pomnik Bohatera Żołnierza, wzniesiony przez mieszkańców wsi w okresie międzywojennym ku pamięci ofiar I wojny światowej, ma „pełną przygód” historię. Pomnik ukończono w 1928 roku, ale starostwo powiatowe ówczesnej Czechosłowacji nie zezwoliło na jego wzniesienie, dlatego ukryto go w magazynie. Nagi cokół pomnika wskazywał na odmienną pamięć polityczną i historyczną oficjalnej społeczności politycznej i lokalnej. Podobnie jak cokół pomnika, mieszkańcy wsi również przyjęli postawę wyczekującą, licząc na „nadejście lepszych czasów” i ewentualne wzniesienie pomnika. Rewizja granic, która nastąpiła po decyzji wiedeńskiej z 1938 roku, umożliwiła „przepisanie” lokalnej historii, a wraz z nią uroczyste wzniesienie pomnika, które ostatecznie nastąpiło w listopadzie 1938 roku. Pomnik umieszczono na wzgórzu kościelnym, na głównym placu wsi, na długo oczekiwanym cokole. Podczas przejścia frontu II wojny światowej przez Taksonyi pomnik uległ poważnym uszkodzeniom – radziecki żołnierz strzelił z karabinu maszynowego w głowę Bohaterskiego Żołnierza. Przerażeni mieszkańcy zakopali wówczas pozostałą część pomnika w pobliżu cokołu, starając się jednocześnie głęboko zakorzenić jego pamięć. Po zmianie władzy pomnik Bohaterskiego Żołnierza ponownie znalazł się w centrum uwagi. W listopadzie 1990 roku odkopano pozostałą część pomnika, a dzięki funduszom publicznym, zebranym w niespotykanym tempie, pomnik odrestaurowano (wykonano dla niego głowę), a wiosną następnego roku (1991) odsłonięto go w pierwotnym miejscu, na wzgórzu kościelnym obok kościoła katolickiego. Na uroczystość odsłonięcia przybyło wielu ludzi – mieszkańcy wsi, okolicznych osiedli, zaproszeni przedstawiciele organizacji powiatowych, ale miała ona charakter ekskluzywny, poruszała tylko Węgrów (podobnie jak prace restauracyjne i przygotowania na różnym etapie) i była adresowana wyłącznie do Węgrów. „Wierzymy, a wiedza, którą po raz kolejny udowodniliśmy, dodaje nam siły: możemy zjednoczyć się w imię słusznych celów, ponieważ łączy nas przywiązanie do ojczyzny, do domu…” – powiedziano w uroczystym przemówieniu. Dla Węgrów z Taksony pomnik wyraża prawdę historyczną, ich wstrząsy, przywiązanie do miejsca i lokalnej przeszłości, które organicznie wpisują się w dyskurs narodowy. „Pomnik Honwedów stanął na swoim miejscu. Miejmy nadzieję, że to kamień milowy: kamień milowy dla poprawy naszego losu” – sformułowano nadzieje lat po zmianie ustroju i żądanie sprawiedliwości historycznej. Uroczystość odsłonięcia była pierwszym znaczącym ruchem wsi po zmianie ustroju, poruszającym całą społeczność węgierską, odzwierciedlała wczesny, świeży entuzjazm demokratyzującego się społeczeństwa, przemówienia miały na celu przywrócenie godności społeczności węgierskiej i wyrażały nadzieję na „nowy początek”. W ceremonii odsłonięcia uczestniczyli również lokalni i powiatowi przedstawiciele uznanych węgierskich partii politycznych, a wójtowie okolicznych węgierskich wsi złożyli wieńce, podkreślając wagę i „historyczną rangę” wydarzenia. Od tego czasu, 15 marca oraz w Dzień Zaduszny, lokalne władze i przedstawiciele partii politycznych składają wieńce pod pomnikiem. Te coroczne obchody nie cieszą się już tak dużym zainteresowaniem, gdyż obecnie gromadzi się tam zaledwie kilkadziesiąt osób.