Grób Bohaterów Braniszki w Spiskiej Wacławie

Siły rewolucji węgierskiej, która osiągnęła punkt kulminacyjny w bohaterskiej wojnie o niepodległość jesienią 1848 roku, znalazły się zimą w trudnej sytuacji politycznej i militarnej. Najpoważniejsze siły armii węgierskiej, tzw. Feldunai Hadzt, które po klęsce wycofały się spod Wiednia i opierały się na fortyfikacjach Komárom, otrzymały rozkaz dołączenia do pozostałych jednostek armii wycofujących się do Zacisza. Manewr ten był bardzo trudny, ponieważ centralna część kraju była już wówczas zajęta przez habsburskie wojska cesarskie. Dlatego Görgey próbował dotrzeć na Wielką Nizinę z Komárom przez górnicze miasta Wyżyny. Znaczne oddziały austriackie podążały za główną armią, ale jednocześnie armia była w stanie uzupełnić zapasy w dotkniętych miastach. Trwał również werbunek, a do armii rewolucyjnej dołączyły setki Słowaków i Węgrów z Wyżyny. Postęp Węgrów na wschód, w kierunku Koszyc, został powstrzymany przez austriackiego generała Franza Deyma, który zajął wąską i stromą Przełęcz Braniszkoi i tam się okopał. Görgey powierzył zdobycie przełęczy lekkomyślnemu pułkownikowi Richardowi Guyonowi. Krwawa bitwa pod Braniszkoi, która miała miejsce 5 lutego 1849 roku, ostatecznie zakończyła się wspaniałym zwycięstwem Węgrów: otworzyła drogę armii Görgeya do doliny Hernád, a stamtąd do Cisy. Zjednoczone za Cisą armie węgierskie wkrótce były w stanie rozpocząć najwspanialszą operację wojskową Wojny o Niepodległość, Kampanię Wiosenną. ; W bitwie, oprócz około 800 wrogich żołnierzy austriackich, około 200 węgierskich i słowackich Węgrów zginęło śmiercią bohaterską. Wielu z nich ostatecznie zmarło w szpitalach wojskowych w tym rejonie. ; Żołnierze zostali pochowani w kilku mogiłach, w mogiłach zbiorowych, dlatego wielu z nich spoczywa na cmentarzu w Szepesváralji. Według Tamása Katony jest to najliczniej zaludniony grób zbiorowy w Branyszko. Po zawarciu kompromisu, nad grobem zbiorowym wzniesiono również piękny pomnik. Jego relief przedstawia postać żołnierza szarżującego na zbocze góry z karabinem na bagnecie. Pomnik istnieje do dziś, ale po przemianach w Czechosłowacji został niestety przekształcony. Na szczycie pomnika widnieje Order Zasługi Wojskowej II klasy za Wojnę o Niepodległość, który pobieżny obserwator mógłby łatwo uznać za identyczny z obecnym herbem Słowacji. Czapkę żołnierza skrócono do połowy, a oryginalny węgierski napis usunięto. W jego miejsce wyryto następujący, obraźliwy napis w języku słowackim: „Pamięci słowackich bohaterów z Braniszko, którzy polegli w walce za interesy obcego narodu”. Zapewne ani słowaccy, ani węgierscy patrioci spoczywający w tym miejscu nie byliby zadowoleni z tego niegodnego i niedokładnego, nacjonalistycznego napisu...