Paul Banyai, Munels

* Bánya, 24 marca 1901 – 14 grudnia 1943. / pisarz, publicysta. ; ; Jego ojciec był producentem alkoholu, ale B. popadł w konflikt z rodziną jako młody człowiek. W drugiej połowie lat dwudziestych, jako funkcjonariusz partii komunistycznej, przewodził strajkom i demonstracjom w wielu miejscach na Słowacji, za co był prześladowany. Przez krótki czas studiował sztuki piękne w Wiedniu i Pradze. Przed czeskim tłumaczeniem jego powieści Ballotted Lands (1936) podobno publikował w Wiedniu swoje rysunki i studia nad sztuką nowoczesną. Od końca lat dwudziestych jego prace publikowało kilka gazet o komunistycznych poglądach (DAV, Naše doba, Korunk, Tvorba, Az Út, amerykańska Új Előre). Kilka jego artykułów i reportaży zostało opublikowanych w węgierskiej gazecie CSKP, Munkás. Pod koniec lat trzydziestych mieszkał w Pradze, gdzie zastała go okupacja niemiecka. Po powrocie do Bánya-Biszterce został internowany w Illavie. Później uciekł do Bp., gdzie zmarł na zapalenie płuc. ; – Jego debiutancka książka, opowiadanie „Felsőgaram” (1934), należy do gatunku literatury realistycznej, przedstawiając trudne życie i zmagania słowackich robotników w sposób reporterski. Charakterystyka i fabuła są anemiczne, służąc głównie podkreśleniu przesłania ideologicznego, a język jest również bezbłędny. Struktura powieści charakteryzuje się filmową przemiennością poszczególnych rozdziałów i techniką montażu przerywającą powiązania. W 1936 roku jego druga powieść, „Fakó földek”, została wydana przez poznańskie wydawnictwo Humanitas (prawdopodobnie we własnym wydaniu, ponieważ nie znamy działalności takiego wydawnictwa). Dzieło zostało przetłumaczone na język czeski przez Evžena Klingera w 1938 roku pod tytułem „Šedivá zemì”. Jest to również temat słowacki i oprócz słowackich robotników przedstawia losy „słoweńskich Murzynów” i Cyganów, a jego cel realizowany jest na wyższym poziomie literackim niż „Felsőgarámé”. W utworze tym nie ma ogólnych twierdzeń o kapitalizmie, zainteresowanie pisarza koncentruje się na ludzkich losach. W strukturze utworu przeplatają się balladowo mroczne obrazy, fabuła jest urywana, momentami naturalistyczna i nie jest wolna od szablonów i innych błędów eksperymentalnej powieści socjalistycznej. Jak wynika z notatki do czeskiego wydania powieści, pisarz napisał w Pradze także inną powieść i dramat, ale są one ukryte. ; – Nowe, wspólne wydanie jego dwóch powieści: Fakó földek, 1966.; ; Literatura: Zoltán Fábry: Co śpiewasz?, K 1935/2. = ÖÍ 4., István Szegedi: B. P.: Felsőgaram, Ny 1935, 339, Rezső Szalatnai: B. P.: Felsőgaram, MF 1934, 170–172, Sándor Csanda: Pierwsza generacja, Po. – Bp. 1968, Zoltán Fónod: Przesłanie, Bp. 1993, Po. 2002. ;

Cz. S.