Klasztor Premontre
Budynek, konstrukcja
Klasztor Lelesz, jako centrum wiary i kultury, wywarł znaczący wpływ na region i wpłynął na jego rozwój. Na przestrzeni dziejów zakon i budynek klasztorny były poddawane licznym próbom. Właściciele ziemscy i miejscowa szlachta nieustannie starali się o zajęcie budynku, który służył również jako siedziba władz i archiwum. Konkurencja o bogactwo i ziemię wpływała na zamieszkującą tu ludność. Wszystkie te tereny należały do opactwa premonterskiego w Lelesz. Boleszló, biskup Vác, pochodził z klanu Becse-Gergely. Król Béla II (urodzony około 1108−1110, zm. 13 lutego 1141 r.) podarował Boleszló równinę Lelesz jako dar chrzestny. W tym czasie Lelesz nadal należał do komitatu Zemplén. Później Bolesław (Boleslaus, Bogyiszló, Boleslav), jako biskup Vác, osiedla „kanoników, którzy służą w białych szatach Bożych” – premontrów. W XII wieku w Lelesz z pewnością znajduje się prymitywny budynek, który służy jako rezydencja dla mnichów. Król Béla III potwierdza prawa i własność premontrów na podstawie pierwotnego statutu.
Koniec XII wieku i wiek XIII są jednak pełne konfliktów i sporów. Między Imre a Andrzejem toczy się spór o tron. W 1199 roku Imre niszczy cały budynek i konfiskuje swoje dobra. Czyni to, ponieważ biskup Bolesław opowiada się po stronie Andrzeja w sporze o tron. W tym burzliwym okresie ginie dokument potwierdzający Beli III. III. Papież Innocenty również wspomina w swoich dokumentach o sporze między Imre a księciem Andrzejem i stara się pośredniczyć w tej sprawie. Po wstąpieniu na tron Andrzej II nakazał odbudowę klasztoru w Lelesz i wzmocnienie swoich majątków, co również odnotowuje w swoim akcie. Wypłacił odszkodowanie biskupowi Boleszló. Zatem list wydany przez króla Andrzeja II w 1214 roku można uznać za jeden z najważniejszych dokumentów z punktu widzenia wsi Lelesz. Wymienia on jej przywileje i porządkuje jej sytuację finansową. List założycielski jest ważnym zabytkiem językowym. W tym dokumencie po raz pierwszy możemy również spotkać wiele nazw miejscowych, nazw osad, rzek i innych. Andrzej II, oprócz wspomnianego odszkodowania, mógł kierować się jeszcze czymś innym – losem Lelesz, który nosił w sercu. Spoczywał w tym miejscu podczas swojej wyprawy na wschód. Tu dowiedział się o zamordowaniu swojej żony, królowej Gertrudy z Meranii.
Koniec XII wieku i wiek XIII są jednak pełne konfliktów i sporów. Między Imre a Andrzejem toczy się spór o tron. W 1199 roku Imre niszczy cały budynek i konfiskuje swoje dobra. Czyni to, ponieważ biskup Bolesław opowiada się po stronie Andrzeja w sporze o tron. W tym burzliwym okresie ginie dokument potwierdzający Beli III. III. Papież Innocenty również wspomina w swoich dokumentach o sporze między Imre a księciem Andrzejem i stara się pośredniczyć w tej sprawie. Po wstąpieniu na tron Andrzej II nakazał odbudowę klasztoru w Lelesz i wzmocnienie swoich majątków, co również odnotowuje w swoim akcie. Wypłacił odszkodowanie biskupowi Boleszló. Zatem list wydany przez króla Andrzeja II w 1214 roku można uznać za jeden z najważniejszych dokumentów z punktu widzenia wsi Lelesz. Wymienia on jej przywileje i porządkuje jej sytuację finansową. List założycielski jest ważnym zabytkiem językowym. W tym dokumencie po raz pierwszy możemy również spotkać wiele nazw miejscowych, nazw osad, rzek i innych. Andrzej II, oprócz wspomnianego odszkodowania, mógł kierować się jeszcze czymś innym – losem Lelesz, który nosił w sercu. Spoczywał w tym miejscu podczas swojej wyprawy na wschód. Tu dowiedział się o zamordowaniu swojej żony, królowej Gertrudy z Meranii.