Lajos Gyure

* 20 marca 1931, Mokcsakerész † 15 lutego 2018, Koszyce / poeta, pisarz, historyk literatury, nauczyciel ; ; Urodził się w Mokcsakerész w 1931 roku. Jako chłopiec z regionu Ung-vidék, zgodnie z tradycją, miał zostać rolnikiem, ale rozpoczął swoje życie jako kotlarz w hucie żelaza Poledniak w Koszycach, po czym ukończył Wyższą Szkołę Przemysłowo-Techniczną w Koszycach. Pierwsze duże wyzwanie w jego życiu pojawiło się, gdy musiał wybrać, czy wyjechać do Egiptu, aby pracować jako technik fabryczny, czy ulec pokusie, która przyciągała go do kariery nauczycielskiej. Uległ temu drugiemu. Uzyskał certyfikat nauczyciela historii Węgier w Bratysławskiej Szkole Pedagogicznej. Należy podkreślić, że jako kandydat na nauczyciela węgierskiego bardzo aktywnie uczestniczył w życiu kulturalnym węgierskich studentów w Bratysławie. Był członkiem-założycielem Węgierskiej Grupy Artystycznej Studentów Kolegiów i Młodych Serc, które z niej powstały. Tu również zbliżył się do poezji. Jego pierwsze wiersze zostały opublikowane w 1955 roku w Új Ifjúság i Szabad Földműves. Wiele zawdzięcza literackiej działalności organizacyjnej Lajosa Turczela, który wówczas przebywał w Bratysławie, w wyniku której Lajos Gyüre stał się częścią grupy poetyckiej, która później stała się znana jako Nyolcak, której członkowie w dużym stopniu zwalczali schematyzm. Jako grupa wystąpili przed swoimi czytelnikami w antologii Młodzi Słowaccy Poeci Węgierscy w 1958 roku, której wyboru i redakcji dokonał Lajos Turczel. ; Pierwszy samodzielny zbiór poezji Lajosa Gyüre Medytacja w deszczu musiał czekać dekadę na publikację. Oczywiście w międzyczasie wiele się z nim wydarzyło. W tym czasie, po uzyskaniu certyfikatu nauczycielskiego, zatrudnienie było kontrolowane centralnie. Został przydzielony do Bős, miasteczka liczącego sześć tysięcy mieszkańców. Ta wieś odegrała również decydującą rolę w jego życiu, ponieważ to właśnie tam poznał swoją przyszłą żonę, wierną partnerkę życiową – która również została tam umieszczona jako początkująca nauczycielka. Po krótkim czasie Gyüré został skierowany do Nagymegyer, gdzie odbył się dwuletni kurs przekwalifikowujący zarówno dla prezesów spółdzielni, jak i agronomów. Delegacja z rejonu Koszyce-Kornyék przyjechała kiedyś odwiedzić tamtejsze bardziej zaawansowane instytucje rolnicze. Kiedy dowiedzieli się, że pochodzi ze wschodu, poprosili go o rezygnację i powrót do domu, ponieważ tworzono tam węgierską sekcję powiatowego komitetu narodowego i był tam potrzebny. Skorzystał z okazji. Upalny sierpień 1968 roku był już dla niego. Mało kto wie, że idąc za przykładem stacji nadającej pod nazwą Gabona Város w radiu słowackim, Gyüré Lajos Béres i József Béres zorganizowali podobną stację radiową w Koszycach pod nazwą Bodrogköz. Nabyli pojazd terenowy z Oficerskiej Szkoły Sił Powietrznych, który wyposażyli w nadajnik. Było to konieczne, ponieważ budynek stacji radiowej w Koszycach był już zajęty przez żołnierzy rosyjskich. Pojazd terenowy był potrzebny, aby Tajna Stacja Nadawcza Bodrogköz nie mogła zostać wykryta, ponieważ ciągle zmieniali swoją lokalizację. W 1968 roku Lajos Gyüre, jako węgierski ekspert wykładowca w dziale kultury Komitetu Narodowego Okręgu Wschodniosłowackiego, zorganizował pierwsze spotkanie węgierskich intelektualistów w Koszycach w hotelu Bankó. Na tym spotkaniu ponad 120 uczestników sformułowało najpierw żądanie, aby Csemadok był nie tylko organizacją kulturalną, ale także organizacją chroniącą interesy miejscowych Węgrów. To i dalsze żądania zostały następnie przesłane do Komitetu Centralnego Csemadok przez prezydium okręgu koszyckiego w 12 punktach. Był to list z Koszyc, który później zasłynął pod tytułem „Ősinte ső”, a mieszkańcy Koszyc zaczęli od słów: „Wlejmy czystą wodę do szklanki, ale do czystej szklanki i czystymi rękami!”. Z powodu tych inicjatyw socjalistyczny rząd niemal uniemożliwił zwolnienie Lajosa Gyüre, Józsefa Béresa i Istvána Mede w latach tzw. „normalizacji”. Lajos Gyüre wrócił do nauczania, ale wcześniej pomógł w założeniu Sceny Thália w Koszycach i przyznał im wsparcie finansowe z budżetu okręgowego komitetu narodowego. Przez krótki czas uczył w szkole przemysłowej, ale aż do emerytury uczył w węgierskim gimnazjum w Koszycach. W międzyczasie ukazywały się jego zbiory poezji, opowiadania i proza. Napisał monografię „Dziennika Koszyckiego”, obronił doktorat, publikował prace naukowe i prozę w „Irodalmi Szemle” i w węgierskich gazetach. Pisał sztuki opowiadań. Opublikowano ponad dwadzieścia tomów. W latach 1986-1990 był dyrektorem artystycznym i dramaturgiem Teatru Thália w Koszycach. Kochał Koszyce, ale bardzo go bolał fakt, że liczba Węgrów w tym mieście malała. Własnymi środkami: słowem pisanym i mówionym, zawsze starał się odwrócić ten proces. Dlatego podjął się oprowadzania turystów, prezentowania zabytków, pałaców i domów miasta oraz podtrzymywania pamięci o dawnych, sławnych mieszkańcach Koszyc. Dlatego wygłaszał wykłady i zabierał głos w debatach. Praca i aspiracje Lajosa Gyüre zostały również wysoko ocenione przez Węgry, które w 2012 r. odznaczyły go Krzyżem Kawalerskim Węgierskiego Orderu Zasługi. ; ;

György Szaszák

Twórczość ; - 1958 Młodzi węgierscy poeci Słowacji (wiersze, współautorstwo); - 1968 Medytacja w deszczu (wiersze); - 50 lat kultury węgierskiej we wschodniej Słowacji, red. Gyüre Lajos, Krajské osvetové stredisko, Koszyce, 1968; - 1975 Szklany dzwonek (wiersze); - Chudy młynarz. Bajka, Lita, Bratysława, 1984; – Dziennik Koszycki, 1918–1929, Bratysława–Bp., Madách–Szépirodalmi, Bp., 1986; - 1998 Chłopiec z budy (bajki); - Majówka 1999 (wiersze dla dzieci); - Szarkabál, Madách-Posonium, Pozsony, 1999; - Być chłopcem. Wybrane wiersze, Lilium Aurum, Dunaszerdahely, 2001; - 2001 Róża i fiolet (trzy bajki); - 2004 Sándor Márai w Dzienniku koszyckim; - Skowronek. Nowe wiersze, Madách-Posonium, Bratysława, 2004; - 2004 Skowronek (wiersze); - Gdzie wschodzi słońce?, Lilium Aurum, Dunaszerdahely, 2006; - Trzy sztuki, Madách-Posonium, Bratysława, 2007; - 2008 Zmierzch halki. Pisarze i poeci w dzienniku koszyckim. Zbiór tekstów i bibliografia, Madách-Posonium, Bratysława (węgierskie wydawnictwo Antaeus Books); - Czterdzieści lat teatru Thalia w Koszycach, red. Lajos Gyüre, Hernád, Koszyce, 2009; - 2010 Dziwne przygody Gusztiego Chestnuta. Wiersze i opowieści, Madách-Posonium, Bratysława; - 2012 Moje cuda, AB-art, Bratysława; - 2011 Wróciłem do domu, Lilium Aurum, Dunaszerdahely; - 2014 Cirmos jedzie do miasta, Bratysława [Bratysława], AB-art; - 2015 Dziwne przygody kasztana Guszti, Kráter, Pomáz (Bajkowa Półka); - 2016 Pozostałości, Stowarzyszenie Obywatelskie Vámbéry, Dunaszerdahely; ;