Kościół św. Mikołaja w Váralji w Bratysławie

Ze starych domów z wczesnej osady Váralja, która rozwinęła się wokół zamku, do dziś przetrwało zaledwie kilka, z powodu burzliwych wydarzeń historycznych, klęsk żywiołowych, a przede wszystkim barbarzyńskiego czechosłowackiego „rozwoju urbanistycznego” lat 60. XX wieku (masowe wyburzanie budynków w związku z budową nowego mostu na Dunaju i prowadzącej do niego drogi ekspresowej). Jednym z nich jest kościół św. Michała, pierwotnie wzniesiony w połowie XIV wieku w stylu gotyckim, z jedną nawą, osią zwróconą na wschód i wielobocznym prezbiterium, poprzednikiem budowli, która stoi do dziś. Kościół ten został zburzony prawie 200 lat później, w połowie XVI wieku, w obliczu nagle pojawiającego się zagrożenia militarnego ze strony Turcji – wraz z kilkoma innymi kościołami Váralji – w celu zwiększenia możliwości obronnych zamku w Bratysławie. Został odbudowany w obecnej formie w 1661 roku. Kosztem żony palatyna Pála Pálffy'ego, który był wówczas właścicielem tego terenu, Khuen Franciszki, wykorzystując wcześniejsze fundusze, został wzniesiony w tej samej wielkości co oryginał, ale w stylu wczesnego baroku. Zachodnia fasada kościoła, krytego dachem siodłowym i dachówką, ma ścianę szczytową, a mała, kwadratowa dzwonnica z cebulastą kopułą wznosi się nad kalenicą dachu. W środku południowej fasady otwiera się bogato rzeźbiona brama w kamiennej oprawie, z wyrzeźbionym w kamieniu herbem Pálffy i figurą patrona kościoła nad nią. Jest to jedyne wejście na teren kościoła. Do jego prezbiterium od północy przylega zakrystia. W połowie XVIII wieku kilkakrotnie dokonywano w nim drobnych przeróbek, głównie dotyczących wnętrza. Świadczy o tym również rok 1744 na drzwiach wejściowych - chociaż przeróbki trwały dłużej. Bogate barokowe ołtarze kościoła powstały w tym czasie. Ambona jest dziełem Petera Brandenthala. W tym samym okresie powstała również obszerna krypta pod nawą. (Niestety, została ona włamana później, w drugiej połowie XX wieku, trumny zostały rozbite, nie wspominając o ludzkich szczątkach...); w 1913 roku spłonęła cała dzielnica miejska położona na zboczu Góry Zamkowej, ale kościół cudem ocalał niemal całkowicie. W 1936 roku budynek został oddany do użytku ówczesnej greckokatolickiej wspólnoty Bratysławy. Kościół, który również uległ zniszczeniom wojennym w 1945 roku, został odrestaurowany przez to wyznanie. W 1950 roku czechosłowackie władze komunistyczne – na wzór radziecki – siłą zlikwidowały Kościół Greckokatolicki, a jego majątek – w tym ten budynek – został przekazany prawosławnym. Dziś budowla, która wygląda na bardzo zaniedbaną, nadal pozostaje w ich rękach. Masowe rozbiórki okolicznych budynków i nieprofesjonalna naprawa usterek konstrukcyjnych, które powstały na skutek prowadzonych prac, również spowodowały znaczne szkody.