Kościół parafialny Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny

Charakterystyczną budowlą Vágújhely jest gotycki kościół parafialny pw. Małego Wniebowzięcia NMP, który stoi na szczycie wzgórza i otoczony jest murem obronnym. Z romańskiego poprzednika kościoła zachowała się jedynie dolna część wieży i kamienna brama. Prepozyturę ufundował Stíbor II, który w latach 1414–1423 nakazał wybudować nowy kościół gotycki w miejscu starego. W 1447 roku kościół wraz z miastem został spalony przez husytów. Na początku XVI wieku dobudowano do niego zakrystię. Kościół został przebudowany w stylu barokowym w latach 1666–1695. W tym czasie powstały również barokowe sztukaterie i malowidła ścienne. W pierwszej połowie XVIII wieku kościół rozbudowano w kierunku zachodnim, a wieżę podwyższono. Pod koniec XIX wieku kościół odrestaurowano według planów J. Lipperta. Jest to popularne miejsce pielgrzymkowe. Figura Matki Boskiej w ołtarzu głównym została wykonana w 1672 roku. Jej rokokowa ambona, organy i chrzcielnica pochodzą z XVIII wieku. Stacje Drogi Krzyżowej zostały namalowane przez J. B. Klemensa w 1870 roku. ; Dwunawowa bazylika w stylu rorneńskim w Vágújhely była ulubionym miejscem kultu żony wojewody Ctibora I, Dobrochy. (Imię żeńskie oznacza dobrą kobietę, dobrą dziewczynę, Jolán.) Często chodziła do majestatycznego kościoła, aby się modlić i pozdrawiać Najświętszą Maryję Pannę. ; Wojewoda Ctibor pochodził z polskiej rodziny szlacheckiej. Przybył na służbę króla węgierskiego w wieku dwudziestu trzech lat. Okazał się dobrym wojownikiem, miał trzydzieści pięć lat, gdy zmarł Ludwik Wielki. W tym czasie wstąpił na służbę wdowy, królowej Elżbiety. Był prawdziwym średniowiecznym rycerzem. Pomógł zaaranżować małżeństwo księżniczki Marii i Zygmunta. Być może dlatego Zygmunt mianował go naczelnym dowódcą wojsk królewskich. Po tym brał udział we wszystkich wojnach Zygmunta, ale także w traktatach pokojowych. Wybitny dyplomata. Władca hrabstw Bratysławy, Nitry, Trenczyna, Zólyom i wojewoda Siedmiogrodu. Cała dolina Wagu należy do niego. Jest panem piętnastu dużych zamków, stu siedemdziesięciu dziewięciu dworów i trzystu wsi. Jego stałą siedzibą jest zamek Beckó. Wspiera instytucje kościelne i buduje kościoły. W 1431 roku zgadza się z arcybiskupem Ostrzyhomia, Jánosem Kanizsai, na ustanowienie prepozytury obok kościoła Vágújhely. Umiera jednak w 1414 roku. Jego żona wraca do domu w Polsce, ale za panowania jego następcy, wojewody Ctibora II, zostaje ustanowiona prepozytura. Pierwszy prepozyt, imieniem Péter, buduje budynki prepozytury i zaprasza dwunastu kanoników augustiańskich do Vágújhely ze Sternbergu i Pragi, aby założyć kapitułę. ; W międzyczasie stara romańska bazylika została uszkodzona, ponieważ wzgórze piaskowe, na którym stała, osunęło się z powodu warunków atmosferycznych. Jedna z wież i mur boczny również się zawaliły. Wojewoda Ctibor II ufortyfikował wzgórze piaskowe kamiennym murem i zbudował gotycki w miejscu romańskiego kościoła. Pozostawił tylko kilka części starego kościoła. ; Nowy gotycki kościół w Vágújhely był gotowy w 1419 roku i został konsekrowany przez biskupa Istvána z Vác w sobotę przed czwartą niedzielą po Wielkanocy. Jednak przed konsekracją zmarł prepozyt Péter, który wszystko przygotował. Jego następcą na stanowisku prepozyta został kanonik Márton I., kanonik augustiański, dobry przyjaciel wojewody Ctibora II i opiekun studiów na Uniwersytecie Karola w Pradze. Przygotowywał wnętrze kościoła do 1423 roku. Położył również podwaliny pod bezpieczeństwo ekonomiczne prepozytury. ; II. Wojewoda Ctibor ufortyfikował również miasto przed husytami. Niestety, zmarł nie mając syna. Jego córka, Katalin, poślubiła Pála Bánffy'ego, który został panem Vágújhely. Niestety, w 1447 roku husyci spalili Vágújhely. Kościół parafialny i prepozytura również zostały uszkodzone. Kanonicy augustianie zostali zmuszeni do powrotu do Czech. Prepozytura została tymczasowo zawieszona. ; W 1514 roku Tamás Bakócz, arcybiskup Ostrzyhomia, na prośbę wiernych mianował kanonika Máté Báthy'ego prepozytem Vágújhely. Po bitwie pod Mohaczem, László Bánffy, patron kościoła i prepozytury, przyjął protestantyzm i w 1570 roku mianował luterańskiego księdza Miklósa Melchera prepozyturą. Księża luterańscy sprawowali urząd i tytuł prepozyta Vágújhely do 1635 roku. W 1635 roku parafia ponownie stała się katolicka, a kanonik György Széchenyi został mianowany prepozytem Vágújhely. Ponownie poświęcił kościół 8 września i umieścił gotycką figurę Matki Boskiej w ołtarzu głównym. W 1643 roku został biskupem Csanádu, a w 1685 roku arcybiskupem Ostrzyhomia. Zmarł w wieku stu trzech lat w 1695 roku. Po 1666 roku kościół otrzymał styl barokowy. Od tego czasu wierni mieszkańcy gór z odnowionym zapałem odwiedzają to starożytne sanktuarium maryjne, aby oddać cześć naszej niebieskiej Matce i wyprosić u Niej łaski, które pomogą w trudach życia.