Imre Henszlmann

* 13 października 1813. Koszyce – † 5 grudnia 1888. Budapeszt / historyk sztuki, architekt, archeolog, krytyk, pisarz, lekarz, poseł, profesor uniwersytecki, członek Węgierskiej Akademii Nauk ; ; Przodkowie Henszlmanna przybyli na Węgry z Wirtembergii na początku XVI wieku. Jedna gałąź rodziny osiedliła się w Bártfie, podczas gdy druga gałąź wybrała Koszyce jako miejsce zamieszkania. Jego ojciec był żelaznym kupcem i kupcem ogólnym, a jego sklep znajdował się w domu przy Fő utca 38, który znajdował się wówczas na rogu Forgács i Fő utca, który kupił od rodziny Szirmay. Sklep, który przetrwał do niedawna, był jednym z najstarszych sklepów w Koszycach. Jednak dziś próżno go szukać, ponieważ obecnie na jego miejscu znajduje się sklep obuwniczy. ; Dom, w którym urodził się Imre Henszlmann, znajduje się w cieniu koszyckiej katedry. Obecny wygląd parterowego, narożnego domu krytego dachówką, wzniesionego w pierwszej połowie XIV wieku w zachodniej ścianie Rynku Głównego, w zamkniętym ciągu budynków, na działce o średniowiecznych rozmiarach przy katedrze, w zamkniętym ciągu budynków, na planie w kształcie litery „L” z zachowaniem średniowiecznych detali, jest eklektyczny. Jego główna fasada otwiera się na siedmioosiową ulicę Erzsébet. Eklektyczne dekoracje tynkowe pozostały jedyną zachowaną ozdobą budynku na pierwszym piętrze. Parter prezentuje solidną, nowoczesną przebudowę, która służy „efektywnemu” projektowi witryn sklepowych działających tu sklepów. Rozpoczął naukę w Koszycach, a następnie kontynuował ją w Kolegium Ewangelickim w Preszowie (uczył się tam również Lajos Kossuth) i w Bratysławie. Podczas jego studiów w Preszowie, w 1827 roku, założono „Towarzystwo Rozwoju Języka Węgierskiego” pod przewodnictwem Imre Henszlmanna, Andrása Fáya, Ferenca Pulszky'ego, Miklósa Szentiványiego i Andrása Vandraka oraz nauczyciela Mihály'ego Gregussa. Henszlmann rozpoczął tu również naukę języka węgierskiego. ; Ukończył studia medyczne na Uniwersytecie w Peszcie w 1833 roku, kontynuował je w Wiedniu w latach 1835-36, zdał egzaminy końcowe w Padwie w 1837 roku i otrzymał dyplom lekarza. Jednak kariera lekarska go nie pociągała i coraz bardziej zwracał uwagę na sztukę i antyki. ; W 1838 roku wrócił do Preszowa, gdzie wraz ze swoim przyjacielem z dzieciństwa Ferencem Pulszkym studiowali kolekcję sztuki i antyki oraz bibliotekę wuja tego ostatniego, Gábora Fejérváriego. Prace Winckelmanna i Lessinga były wykorzystywane przede wszystkim do ich studiów teoretycznych. ; Wiedzę praktyczną zdobywał w Galerii Sztuki w Wiedniu, następnie we Włoszech i Niemczech. ; W 1839 roku udał się do Bratysławy z Ferencem Pulszkym, który był wówczas posłem krajowym komitatu Sáros. Tutaj poślubił baronową Márię Rosę von Rosenthal, urodzoną w Wiedniu. ; W 1841 roku opublikował swoją pierwszą książkę w języku węgierskim, „Paralelizm między dawnymi i nowożytnymi poglądami artystycznymi i wykształceniem, ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju sztuki na Węgrzech”, która już wskazywała na znaczące przygotowanie i nową, ostrzejszą i bardziej bojową postawę. Ferenc Pulszky słusznie nazwał ją pierwszym węgierskim dziełem na temat filozofii sztuki. ; W 1848 roku został sekretarzem prasowym Antala Pála Esterházyego w Wiedniu. W 1849 roku został uwięziony za udział w rewolucji, a następnie wyjechał do Londynu i Paryża. W Paryżu, III. Dzięki wsparciu Napoleona, jego dzieło „Théorie des proportions appliqués dans l’architecture” zostało opublikowane w 1860 roku. Po powrocie na Węgry, w latach 1857–1863 brał udział w restauracji katedry w Koszycach, którą kierował architekt Károly Gerster z pomocą Lajosa Freya. Katedra otrzymała kolorowy dach z glazurowanej dachówki, który zastąpił stary drewniany gont, według planów Henszlmanna. Później, wraz z Károlym Gersterem, prowadził wspólnie wykopaliska na terenie katedry zamkowej w Egerze. Są to znakomite przykłady współpracy dwóch wybitnych mieszkańców Koszyc. Henszlmann zainicjował wykopaliska w Székesfehérvárze i Kalocsie, które odbywały się pod jego nadzorem, a także opisał i opublikował ich wyniki. W 1862 roku udał się do Konstantynopola wraz ze swoimi towarzyszami, kolekcjonerem sztuki Ferencem Kubinyim i historykiem Arnoldem Ipolyim, aby odnaleźć Korwinów, którzy zostali uprowadzeni podczas panowania tureckiego. Wyniki wyprawy były niezwykle bogate. W sumie odkryto i przepisano 14 oryginalnych kodeksów Korwinów w bibliotece Eszki-Szeráj. Niektóre z tych kodeksów powróciły do Muzeum Narodowego w Budapeszcie jako dar od sułtana Abdula Aziza z okazji otwarcia Kanału Sueskiego, a inne zostały podarowane Węgrom przez sułtana Abdula Hamida II w 1877 roku. Od 1867 roku był pierwszym wykładowcą Narodowego Komitetu Ochrony Zabytków. W 1873 roku został pełnoprawnym członkiem Węgierskiej Akademii Nauk. Napisał wiele prac i artykułów, a także redagował czasopisma „Archeológiai Értesítő” i „Archeológiai Közlemények”. Po jego śmierci akademia, prasa i opinia publiczna wyraziły żal z powodu wielkiej straty, składając serdeczne hołdy. Na walnym zgromadzeniu Stowarzyszenia Muzeów Górnych Węgier w Koszycach jego przyjaciel, Viktor Myskovszky, napisał i wygłosił piękne, charakterystyczne przemówienie ku pamięci zmarłego naukowca, którego niektóre myśli są również ważne dla potomności: „Dlatego z wielką wdzięcznością przyjmujemy tradycję Henszlmanna i będziemy ją pielęgnować i pielęgnować z szacunkiem. Ten szlachetny czyn będzie dobrym przykładem dla wielu, a jednocześnie zachęci, zainspiruje i pobudzi nas do dalszej pracy i wytrwałości”. Biorąc pod uwagę, że Imre Henszlmann był honorowym obywatelem miasta Koszyce, rada miejska na posiedzeniu 7 grudnia 1888 r. nakazała notariuszowi naczelnemu Gyuli Éderowi złożenie wieńca na jego trumnę. Jego grób znajduje się w kwaterze 34/2 cmentarza Kerepesi-úti w Budapeszcie. Ulica w V. dzielnicy Budapesztu nosi jego imię. Czarna granitowa tablica na miejscu jego urodzenia głosi: „Dr Imre Henszlmann, fundamentalny działacz w węgierskiej historii sztuki, urodził się w tym domu 15 października 1813 r.” Tablicę pamiątkową wykonał rzeźbiarz Aubram Walter ze składki publicznej Stowarzyszenia Muzeów Górnych Węgier i odsłonięto ją 6 czerwca 1897 r. Do dziś w Koszycach pamięć o nim zachowuje jedynie ta tablica pamiątkowa i Towarzystwo Historyczne noszące jego imię. Na koniec kilka myśli o Imre Henszlmannie sformułowanych przez Viktora Myskovszky'ego, których nie da się ruszyć z miejsca i które najwierniej odzwierciedlają postać Imre Henszlmanna: „Żart żył w jego oczach, lecz lojalność mieszkała w jego sercu, prawda w jego umyśle i pocieszenie na jego ustach. Był jednym z tych, którzy mocno wierzyli w ostateczne zwycięstwo dobra. Wiedział, że to zwycięstwo będzie jeszcze kosztować wielką walkę i niezależnie od okoliczności, chłostał wrogów ideału mocno, dzielnie i nieustannie. - Ale w trwającym od wieków pojedynku dobra ze złem, zawsze stał twardo na swoim miejscu z radosnym duchem i nigdy nie stracił silnej wiary w swój pewny triumf ani na chwilę…; Jesteśmy z niego dumni, bo był nasz, rodowity mieszkaniec naszego miasta…”; ; Jego najważniejsze dzieła:; • Równoległość między starożytnymi i nowożytnymi poglądami artystycznymi i wykształceniem (Pest, 1841); • O staroniemieckich kościołach miasta Koszyce (Pest, 1846) jest to pierwsza węgierska monografia historii sztuki w porządku chronologicznym; • Kościół romański w Kisbény (Pest, 1862); • Wyniki wykopalisk w Székesfehérvár (Pest, 1864); • Przewodnik po archeologii sztuki, tomy I-II (Pest, 1866); • Średniowieczne zabytki Peczu, tomy I-II (Pest, 1869-72); • Znaleziska Elżbiety z Kalocsy (Lipsk, 1873); • Krótkie wprowadzenie do starochrześcijańskich, romańskich i przejściowych zabytków Węgier (Bp, 1876); • Starożytności Lewskiego (Bp, 1878); • Zabytki ostrołukowe Węgier (Bp, 1880); ; Krótkie wprowadzenie do zabytków starochrześcijańskich, romańskich i w stylu przejściowym na Węgrzech: