Miejsce Pamięci Miklósa Duraya

Miklós Duray (ur. 18 lipca 1945 r. w Losonc – zm. 30 grudnia 2022 r.) był prominentną postacią społeczności węgierskiej w Highlands, której życie obejmowało karierę geologa i twarde zmagania polityczne. W chwili jego narodzin rozpoczął się najciemniejszy okres prześladowań Węgrów w Czechosłowacji, który ukształtował jego oddaną drogę godną jego Przeznaczenia.

W młodości ukończył studia geologiczne na Uniwersytecie Komeńskiego w Bratysławie, następnie pracował w Słowackiej Akademii Nauk i Doprastavie – ale to wszystko był dopiero początek. Już jako student aktywnie walczył o prawa mniejszości węgierskiej i uczestniczył w demokratycznych ruchach na rzecz praw człowieka. Ta pasja doprowadziła go do założenia Węgierskiego Komitetu Ochrony Praw Człowieka w Czechosłowacji (prekursora późniejszego ruchu „Jedność”) i podpisania Karty 77.

W latach 80. był kilkakrotnie aresztowany – bezprawnie oskarżany o pobudki polityczne. Zarówno na Wschodzie, jak i na Zachodzie wybuchły międzynarodowe protesty – został uwolniony dzięki interwencji Amnesty International, PEN Clubu i innych organizacji.

Po zmianie reżimu odegrał kluczową rolę w politycznej organizacji Węgrów w górach. Uczestniczył w tworzeniu ruchu „Jedność” i był założycielem koalicji partyjnej, która później przekształciła się w Węgierską Partię Koalicyjną (MKP) – jednoczącą siłę wyborczą społeczności węgierskiej.

Pozostał również aktywny jako pisarz: jego książki w formie dokumentów, esejów, studiów politycznych i książki z opowiadaniami świadczą o jego zaangażowaniu. Opublikowano dziesiątki jego niezależnych tomów, w tym Kutyaszörtó I., Kettős előnkában, Csillagszilánk és tóvistórek, Autódelkezési épiságinek, Ne férj, jsz higgy! i wiele innych inni.

Jego głównym celem nie było dążenie do władzy, ale duchowe i intelektualne zbliżenie społeczności mniejszościowej. Jak sam powiedział: „To, co robiłem, nigdy nie uważałem za poświęcenie, ale robiłem to, ponieważ wydawało mi się to naturalne” – i to przekonanie stało się jego najważniejszym dziedzictwem. Zmarł 30 grudnia, ale dzieło jego życia żyje nadal w jego pismach, działalności politycznej i społecznej oraz w obchodach odbywających się w Losonc i w całym regionie Felvidék – na przykład w Dniu Pamięci obchodzonym w 35. rocznicę powstania ruchu Együttélés.