Dialekt Vága

JĘZYK VÁGA TO WARTOŚĆ, KTÓRĄ NALEŻY ZACHOWAĆ. ; ; Vága leży w północno-wschodniej części Mátyusföld, na węgiersko-słowackiej granicy językowej. Według ustnej tradycji mieszkańców, nasza wieś została założona przez rodziny rybackie Szeklerów z Háromszék, które uciekły tu z Transylwanii, a mianowicie rodziny Nagy, Józsa, Puskás, Forró i Szabó. ; Powszechnie wiadomo, że nasz charakterystyczny dialekt Vága najwięcej mówi o naszym pochodzeniu. Zauważył to również nasz były wychowawca, Aladár Juhász, już w 1978 roku, kiedy rozpoczynał swoją 15-letnią karierę nauczycielską w Vádze. Mężczyzna, który przybył z daleka, był obcy i nie rozumiał naszego dialektu. Po kilku pierwszych miesiącach na ścianie naszej klasy pojawiła się tablica ogłoszeń, na której dużymi literami widniał napis: „Tak mówiliście!”. a poniżej znajdowały się słowa, które pozostawili po sobie nasi dziadkowie i pradziadkowie z Vági. ; I dobrze się z tego śmialiśmy, bo to było dla nas naturalne, a dodatkowe słowa przywieźliśmy z domu... ; Zebrany materiał został również opublikowany w formie książki, w której autor Aladár Juhász tak opisał początki: ; ,,Edukacja, kultura są najściślej związane z kultywowaniem języka ojczystego. A język ludu Vági skłonił mnie do głębszego zbadania go. Nie mogłem zrobić nic innego, bo bez znajomości lokalnego dialektu nie byłbym w stanie wykonywać codziennych zajęć w szkole. Aby zrozumieć, dlaczego dziecko mówi i pisze „moja torba”, co ma na myśli, gdy wspomina „ömêcső, kostrunkó, kohó, sulkó”, co robi, gdy wspomina „kåcskãl, motolog, telëget, lecåpníl”. ; Dialekt Vága zajmuje szczególne miejsce wśród dialektów, a dzięki swojej wyjątkowości, pozornie dziwnej strukturze i słownictwu przyciągnął uwagę językoznawców zza granicy. ; ; Dla porównania, ze słownika najczęściej używanych dialektów Vága: ; åbålé = nazwa wędliny, ågyusztãl = policzek, odpłacić, åndung = siła, nastrój, åzsåg = grabie do popiołu do pieca; båbråncó = dżem rozcieńczony wodą, bådårãk = bezużyteczny, niezdarny, båmbusz = kukułka, bånkå = jednouszny kosz, bêzdêr = dymka, ; bolog = odwiedzać, borsó = fasola, bóhå = rodzaj zabawki dla dzieci, brënyúkãl = rechotać, brudó = duży, ogromny, brufog = bąbelkować, brukó = ; pierzasta skrzynka, burgungyi = stek wołowy, bútoríl = potknięcie; càltå = ciasto plecione, cigóri = cykoria, cinduló, cillinkó lub fütyüllő = męskie genitalia, cohajda = starsza pani, cvërgli = spiczasta kukurydza; csãcsó = mieszana pikla, csãl = kłamstwa, tsingír = wino rozcieńczone wodą, csirő = źrebię, csóvány = pokrzywa; döböny = emaliowany pojemnik na tłuszcz (50 - 100 litrów), dörgöncs = okoń rzeczny, dubincól, dubícmálól = salta, dúg = dużo mówi, dzúgãl = szturcha, bije; êbuk = tonie w wodzie, êlbódúl = gubi się, élêslãdo = skrzynia na mąkę, ênyízi mágãt = stares; farcacska = warkocz, fentő = kiść winogron, frintorog = risál, firhang = zasłona, fosnyå = belka nośna, főt bor = gotowane wino, fürünnyi = kąpać się np. w wodzie w Wagu; gádor = okap kolumnowy, (be)gãfól = pijany, gájsz = ropa naftowa, gáncå = owsianka jaglana, gángos = głośna, sósátyár, (meg van)gégyózva = „solony”, nie może znaleźć swojego miejsca, gërhó = ludzkie odchody, géríny = fretka, gërsli = owsianka jęczmienna, gíbëlás = stracony w umiejętnościach, giglányå = niezdarny, glény = guma, glocå = guzek w owsiance, görböget = zaczyna płakać, grimbló = niezdarny, tutyimutyi, gúzs = skręcony sznurek; gyerêkéz = rodzić, gyëvír = leszcz; håmlãl = łapać, hãtgeréc = kręgosłup, hétutollå = weekend, himpí(é)r = malina, hintő = przyprawa, holotr(u)tkó = jakikolwiek mały ptak, hölle = łupina kukurydzy, hömbölgő = walec drogowy, höröget = warczeć, krzyczeć; Boży chleb = nasiono sera kapłańskiego; héjvirãg = mała roślina o aksamitnych liściach, judå = karnawałowy prosiaczek; kácskál = skakanie na jednej nodze, kajmó = hak, kākorja-kukusziå = krok taneczny, kālãsz = kaczan kukurydzy, kāmfo = podpora drzewa, kānigli = królik z jaskini, kānikulãz = szaleje, hebehurgya, kanyhalló = osoba zdeprawowana, (be)kebelez = pijany, keceráj = torba, kekk = dumny, kevert = mieszanka z siana i słomy, kindrusz = czarny, kiptãk = mała świnka, kisefå = statyw używany do zabijania świń, klomontól = kręcić się, kohó = piekarnik, piec, kómmogat = gryźć, kom = kolba kukurydzy, krãzli = ; kieliszek do brandy, krëcsog = skrzypienie, krimli = brona, kúcsos = pleciony tort weselny narysowany na szkle, kúrentól = wić się; lecåpnyíl = upada, lingus = mały, zagracony pokój, lendėk = wyka; madzagos = mocna pálinka zmieszana z papryką, màskårå = 1. kostium, 2. osoba, która chce się wyróżnić, melleszt = puka, mihånyå = szanowany członek rodziny, mokoló = niezdarny, motóllå = idiota, niezdarny, motolog = próbuj i przegraj, motoszkãl = próbuj i przegraj, mórvãny = ciasto ze śmietaną, muruggyã = słoma z obornika, musëc = wysoki chwast z grzywką, musiró = mała świnka; nágykeskenyő = duży szalik; nyåfcså = płaczliwy, marudny, nyehó = leworęczny niezdarny, nyëtrêc = zioło na infekcje ucha, nyhelőd = gniazduje, nyökli = bezradny, nyuktícskó = mały, żółty kwiat; obërkäz = przeglądać, ocëtkaleves = zupa z soku z ugotowanego makaronu, ogërgy(h)ó = bezkształtny, ogromånkó = śliwka o małych pestkach, ojó = 1. tawerna, 2. głupiec, ordung = nieporządek; ömêcső = sieć do podnoszenia, övëdző = wiosło; pãpo = dziadek, pãpó = brandy, pãtic = paduc, pàszos = ciasny, przytulny, pelvãsó = sopa, (ki)pengyãz = mały, piliszőny = pleśń, pintő = koszula damska, kombinezon, pirosszëm = leszcz czerwonoskrzydły, pízsgyëlå = mały, malutki, pokol = dół koła napędowego prasy do oleju, pörős = prasa, prëzburs = ser wieprzowy, prillå = staromodna dama, pritykãl = przestraszony, pruszlik = kamizelka, pukånci = popcorn, punkinådrãg = spodnie do kolan, spodnie dresowe, puruttyå = obrzydliwy, nie do zniesienia; råjcóljå = coś podnieca, råmpås = niesłodki moszcz, rékli = bluzka z zakładkami na dole, rëkszëndãl = wędrować, rentyűl = tańczyć, ropka = wędrować, róstat = wędrować, rőfől = wędrować, rüfke = włóczęga; (el)såbråkól = znikać, odchodzić, såråglå = bagażnik na rowerze, sifonír = szafa, sindő (sindël) = gont, sintöllő = potrząsać, skëró = nowy orzech włoski oddzielony od zielonej skorupy, skucskó = przebiegłość, sotisz = rodzaj tańca, södrő (sodró) = wir, szöprő = prasowana skórka winogron, sőőrőkóro = scalamadé, strájfarúd = drąg od wozu, subër = drzwi; (w załączniku), subra = wielkanocny bicz, sulkó = nieprażony popcorn, surmó = bezradny, gyüge, súscs(ty)í = łupina kukurydzy, sútyël = burza; szálól = jeść, szåpulló = drewniana wanna, melídbarsony = rodzaj chwastów, syró = rynna, skidó = niezdarność, strêkácsól = pluskanie, szuglå = ślepy zaułek; táfó = tohonya, niezdarny, tálinkó = szklana czapka, tellëget = macha, macha, téncs = snop, garść, tíståbúzå = pszenica, toklåsz = zbożowe wąsy, törökszővőmàrjå = piękna kobieta, tråszolå = kotnyeles, trillå = chitri, bakfis, trimpãz = oderwać, odciąć, tyükmony = jajko; ubon = sukienka; vådbãrsony = chwast, vålåmell = kilka, vålóbå = być może, vekerle = mały; zsëcskó = torba, zsemetnye = resztki, zsubrik = skąpy, zsundrog = narzekać, zsvåkotãl = prać; ; Według etnografów Vága jest jedną z najbardziej tradycyjnych wiosek w Mátyusföld. Dlatego cenimy lokalne wartości, doceniamy je, chronimy i robimy to samo z naszą pyszną mową Vága, ponieważ jest ona również częścią naszej lokalnej kultury.