Cmentarz św. Andrzeja

Cmentarz św. Andrzeja jest jednym z najważniejszych, najstarszych i największych zabytkowych cmentarzy w Bratysławie. Został założony około 1784 roku na wschodnim skraju dzielnicy Nowe Miasto. Cmentarz, który znacznie rozrósł się w XX wieku, został wówczas „zarośnięty” przez miasto, co zahamowało jego wcześniejszą ekspansję. W latach 70. XX wieku, kiedy poszerzono główną drogę miejską graniczącą z cmentarzem od wschodu, niestety odcięto od jego terenu pas o szerokości około 5 metrów. Najbardziej prestiżowe i cenne kaplice grobowe i krypty, zbudowane wzdłuż ogrodzenia cmentarnego (np. groby rodzin Palugyay i Csáky), padły ofiarą tej barbarzyńskiej dewastacji, ale groby rodziny Tivadara Ortvaya, uważanego za monografistę Bratysławy, również zostały wówczas przeniesione. Charakterystyczne jest, że o ile w 1966 roku zarejestrowanych było tu jeszcze 15 000 grobów, o tyle w 1976 roku pozostało ich zaledwie 4500… Groby na cmentarzu, który jest obecnie praktycznie zamknięty i uznany za zabytek historyczny, również przeszły niestety selekcję „zabytkową”: pozwolono „pozostać” tylko tym grobom, które jury ekspertów uznało za cenne i godne zachowania, resztę najwyraźniej rozebrano, a nawet ich groby rozrzucono. Tak ukształtował się obecny, nieco dziwaczny obraz cmentarza, z przerywanymi rzędami grobów, między którymi zielenieje trawa. W tym samym czasie prawdopodobnie wzniesiono surowe betonowe ogrodzenie otaczające dziś cmentarz, w które „wkomponowano” kilka grobów… Oczywiście zwiedzanie „pozostałości”, czyli kilkuset przepięknych grobów z XVIII i XX wieku, widocznych do dziś, jest nadal fascynującym doświadczeniem. Kilka z nich to znane dzieła sztuki, takie jak nagrobki autorstwa słynnego bratysławskiego rzeźbiarza Alajosa Rigele, który również jest tu pochowany. Cmentarz wiernie odzwierciedla obraz Bratysławy, w której w okresie nowożytnej ery dominowała ludność niemiecko-węgierska. Spoczywa tu wielu wybitnych ludzi, polityków, intelektualistów, urzędników, oficerów, artystów, duchownych, przemysłowców i przedsiębiorców, głównie katolików. Warto wspomnieć o niektórych z nich. Na przykład neogotycki nagrobek Károly'ego Jettinga (1730-1790), „węgierskiego Robinsona”, wzniesiony w 1844 roku. W trakcie swojego pełnego przygód życia był on kilkakrotnie pojmany w Afryce i spędził długi czas na bezludnej wyspie, aż w końcu udało mu się wrócić do domu w Bratysławie. Jedynie niewielka tablica pamiątkowa upamiętnia dawny grób Józsefa Könyökiego, nauczyciela sztuki i założyciela Muzeum Miejskiego.